Vastentijd 1: Pijnlijke verdeeldheid in de moslimgemeenschap
Het begon gisteravond op Facebook. Een Amsterdamse moskee maakte bekend dat de Ramadan op donderdag zou beginnen. Een ander deel van de moslimgemeenschap in Nederland hield vandaag, woensdag 18 februari aan. Verbijstering, woede bijval, verkettering, schelden, complotdenken draaide in de reacties langs. Mijn eerste gedachte was: de moslims zijn mooi geïntegreerd, ze zijn net zo lomp en onbeschoft op het digitale riool als Nederlanders. De tweede gedachte: de katholieke vastentijd en de islamitische beginnen dit jaar op de zelfde dag, vandaag Aswoensdag, dus een mooie gelegenheid om aandacht aan godsdienst te besteden, met een wat langere adem.
Het is geen Nederlands probleem, het begin van de Ramadan, de periode van vasten, gebed en naastenliefde. Het Franse dagblad Le Monde dat dinsdag meldde de Grande Mosquée, des associations Musulmans de France, Foi et pratique et la Fédération française des associations islamiques d’Afrique, des Comores et des Antilles (FFAIACA) – mooie namen voor allerlei clubs – hebben bepaald dat de Ramadan op woensdag begint. Het gaat om de avond dat de eerste verschijning van de wassende maan – gisteravond dus – is vastgesteld volgens de islamitische kalender, die elf dagen korter is dan de onze. Deze datum is vastgesteld met berekeningen van de maanstand en observatie van de maan, zeggen deze organisatie. In wezen is dit de Saoedi-Arabische methode. Het tijdstip van het Ramadan-begin werd decennia lang daar vastgesteld en via de radio wereldwijd bekend gemaakt, dat waren nog eens luistercijfers, en gold ook voor Nederland. En Saoedi is hét land van de islam, met de heilige steden Mekka en Medina.
Echter, aldus Le Monde, Le Conseil français du culte musulman (CFCM) heeft de datum op donderdag 19 februari vastgesteld, “gebaseerd op wetenschappelijke berekeningen van de maanstand”. Deze organisatie is sterk geworteld in de traditie van de Marokkaanse en West-Afrikaanse islam. We zitten dus in Frankrijk, in Nederland en België ook, dat de gelovigen verschillende instructies hebben voor het begin van het toch cultische, rituele hoogtepunt in hun godsdienstig leven. En op de achtergrond, in Nederland, een strijd om invloed. Saoedi heeft bakken geld geïnvesteerd in het voet aan de grond krijgen in de islamitische gemeenschap en is daar dominant in geweest. Turkije heeft ook bakken geld gestuurd om dezelfde reden. En dan is Turkije soenitisch en Saoedi-Arabië wahabistisch, strenger, maar ja, het land dat de bakernat van de islam is. En daar nog overheen, de Marokkaanse islam is soenitisch. En die twee komen elkaar tegen, bij het bepalen van de grote dag van de Ramadan.
Op Facebook vraagt iemand: Wat betekent dit gedoe voor de Oemmah? De Oemmah is de gemeenschap, de band van elke moslim met de rest van de moslims in de wereld. Ja, er zijn twee hoofdstromingen in de islam die elkaar te pas en te onpas naar het leven staan. Maar, in het levensgevoel, is iedere gelovige verbonden door het ene geloof in Allah. De ene familie begint vandaag met het vasten. De buurman begint er morgen mee. Er leven ongeveer 1 miljoen moslims in Nederland, vrome mensen die zich slechts een gelukkig leven wensen, en ook een groepje zeer kwaadaardigen en die moeten kiezen welke dag hun dag-der-dagen is.
Ik was in 1982 in Gando, een islamitisch dorp diep in de wildernis in het noorden van Togo, in West-Afrika. De imaam had in de moskee een transistorradio met verse batterijen geïnstalleerd en op Radio Yaoendé, een Franse zender in Kameroen, was het programma van Denise Boekoendo of zoiets, een razend populaire presentatrice over liefdesperikelen met als djingle: Als de liefde weg is, dan taai ik ook af. Dat hese programma met inbellers-met-toch-holala-problemen, maakte niks uit. En plots werd de uitzending verbroken met breaking news: het Saoedische persbureau had bekend gemaakt dat het die avond wassende maan was en morgenochtend de Ramadan zou ingaan. Gejuich alom en niemand luisterde nog naar het vervolg van Denise met haar amoureuze praatjes.
Berto Merx