Vastentijd 5: Wat doe ik eigenlijk?

Even hikken, even wat zeggen over hoe en wat ik eigenlijk doe.

Geboren en getogen in het Rijke Roomse Leven, in de Heimat waar het leven goed was. Je leefde daarin, zondagskerk, katholieke school, katholieke kerk, notabelen die de dienst uit maakten. Allemaal in ons dorp deelden we globaal dezelfde voorstelling van hemel en hel, zonde en berouw en de dingen gaan zoals ze gaan.

De grote vernieuwingen komen er aan. Je wordt uiterst kritisch (met een critische k!). De Kerk hoeft niet meer. Je gaat sociologie studeren en sociale antropologie, je wordt kenner van de volkeren van West-Afrika. Later ga je katholieke theologie studeren, want er is een fascinatie, dat er meer is tussen hemel en aarde. En ondertussen maar stukkies schrijven want dat kan je.

Wat doe ik?

Ik bestudeer gelovigen in hun alledaagse praktijken, dit is de volksvroomheid of volksdevotie. Er zijn katholieken die elke zondag naar de kerk gaan, er zijn er die dat met Kerstmis en Pasen doen. Of er alleen bij het doopsel, huwelijk en begrafenis komen. Er zijn er die in de eenheid van God de Vader, de Zoon en de Geest geloven; er zijn er die denken dat Jezus wel een inspirerend man is geweest. Zo ook moslims, strikt in hun dagelijks gedrag, matig of losjes. Hetzelfde geldt voor Joden. In de media zien en horen en lezen we alleen de gedrevenen. Zeg nou zelf, een volle moskee met mensen in hun rituele gebaren en een imam die kort en krachtig de betekenis van de Ramadan uitlegt, dat zegt wat.

Ik bestudeer de katechismus, het handboekje dat gebruikt wordt bij de geloofsopvoeding. Daarin staat kort en krachtig, eenvoudig opgeschreven voor de gelovige waar het in het dagelijkse leven om gaat, een leerboek. De ouderen onder ons hebben zo’n leerboek nog op school gehad en het is zoals het met het leerboek voor wiskunde is gegaan: (a+b)x(a-b) even denken, hoe zat dat ook weer en een wiskundige vergelijking, toch even opzoeken op Google. En er zijn er die de wiskunde van de middelbare school hun leven lang beheersen. De term catechismus is christelijk. Maar zie aan, een islamitische stichting heeft een boek uitgebracht met de titel: Katechismus van de Islam. En Google niet te vergeten, de talloze websites en Facebookpagina’s waarop de religies katechese bedrijven. Dit is nog steeds volksreligiositeit.

De katechismus is afgeleid van de Traditie, de dogmatiek. Dat is de gezaghebbende verzameling van het werk van grote denkers, interpretaties, veroordeelde afwijkingen, misvattingen, lovenswaardige zaken. De katholieken hebben het toch gunstige voordeel dat de paus in Rome het onfeilbare gezag heeft over wat katholiek is en wat niet. Ik heb zo’n dikke bundel met belangrijke dogmatische documenten. Dat zijn geen lichtzinnige stukken en die vereisen serieuze studie. In het protestantisme is er geen onfeilbaar leergezag en dat leidt tot afsplitsingen. De islam heeft stromingen, geleerde interpretaties bij elkaar gebracht, steuninterpretaties die het deels met elkaar eens zijn en deels verschillen. Er zijn grote scholen met afwijkingen van elkaar maar geen centraal leergezag. Dat verklaart het bloederig regiem in Irak met een helse Jodenhaat. Dat verklaart de religieuze dialoog van moslims, christenen en Joden in Nederland want we zijn allen voortgekomen uit de aartsvader Abraham. Na de vernietiging van Jeruzalem door de Romeinen schreven rond 500 de geleerden het Joods erfgoed bij elkaar, de Talmoed. Maar ja, er zijn er twee: de Babylonische en die van Jeruzalem. En een traditie van interpretaties en commentaren. Rabbijnen en geleerden geven commentaar en aanvulling op elkaar en er is geen centraal leergezag.

En dan zijn er nog de Heilige Boeken. De basis van alles waar het mee begon. Ik kom er later op terug.

Wat deed ik ook alweer?

Ten eerste ben ik me er van bewust dat ik zelf een gelovig mens ben. Ten tweede: religieuze verschijnselen hebben een geschiedenis en verschillen naar streek en volk. Ze zijn dus historisch-sociologisch bepaald (dat is de antropoloog in me). Er bestaat geen zuivere islam, of zuiver katholicisme of zuiver jodendom. Mensen leven zoals ze denken, voelen, gewaarworden als een gelovig mens zou moeten leven. Gelovigen lezen geen dogmatiekhandboeken. Ik bezie een verschijnsel, raadpleeg de Schrift om de bron ervan te vinden, zoek de interpretatie in de traditie, vul dit aan met alles uit muziek, beeldende kunst, literatuur, internet, de krant en dan weer terug naar het verschijnsel om het opnieuw te doorgronden, telkens opnieuw. Dat is de theoloog. En van de zoektocht, daarover dan een stukkie schrijven.

Heb ik wat te doen na mijn pensioen.

Ik zocht op internet op het trefwoord Ramadan. Stuit ik op de website van Kruidvat. Staat daar een katechetisch stuk op over de Ramadan. En op het eind de opmerking dat langdurig vasten kan leiden tot een tekort aan vitaminen en supplementen. Daar had ik nog niet aan gedacht. Ga ik onderzoeken.

Berto Merx