Verkiezingen: Alles wordt beter, als je verstandig stemt
Nederlanders zijn positiever over de lokale politiek dan over de landelijke, maar weten weinig over wat hun gemeentebestuur doet. Deze onbekendheid vormt een risico: het positieve oordeel kan bij weinig verandering omslaan in een negatief oordeel, bijvoorbeeld bij een persoonlijke slechte ervaring of een lokaal schandaal, zo meldde gisteren het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP).
Het SCP onderzocht de betrouwbaarheid en legitimiteit van de lokale politiek. Uit het onderzoek blijkt dat 64% van de Nederlanders tevreden is over het gemeentebestuur (een zes of hoger), tegenover slechts 34% over de landelijke politiek. Mensen zijn positiever over de mate waarin het gemeentebestuur weet wat er leeft, belangen zorgvuldig afweegt en lokale problemen oplost. Meer dan de helft van de Nederlanders geeft hiervoor een zes of hoger. Bij de regering is dat minder dan 40%. Mensen zijn wel kritisch over de mate waarin het gemeentebestuur open is over gemaakte fouten of niet handelt uit eigenbelang. Respectievelijk 38% en 46% geeft hiervoor een voldoende.
Om de gedachten te bepalen. Bij de verkiezing van de gemeenteraad in 2022 stemden in Nederland 49,6 procent van de kiesgerechtigden. Voor de Tweede Kamer in oktober 2025 kwam 78,3 procent opdagen. Bij de raadsverkiezingen in Het Hogeland in 2022 waren er 38.852 kiesgerechtigden waarvan er 21.396 naar het stembureau gingen; dat was 55,5 procent. Voor de laatste Tweede Kamerverkiezing mochten 38.237 Hogelandsters stemmen waarvan er 31.555 dat daadwerkelijk deden, goed voor 82,6 procent opkomst. De betrokkenheid van de kiezers in Het Hogeland is net zo’n vier, vijf procent hoger dan het gemiddelde in Nederland. Dat geeft de burger moed.
Hoe betrouwbaar en legitiem is ons gemeentebestuur? Het systeem van vrije verkiezingen waarin je eens in de vier jaar kunt afrekenen met raadsleden en wethouders zonder dat je een kogel in de rug krijgt is het beste van alle denkbare systemen. Partijen en personen zijn representanten van belangengroepen (méér milieu, meer voor de boeren, géén verhoging belastingen, meer voor ondernemers, méer sociale woningen of meer particuliere bouw). Dat gaat in de grote pot, machtsverhoudingen worden afgewogen, belangen gewikt, de wet- en regels gewogen en daar komt dan een besluit uit. En dat is weer aanvechtbaar tot aan de Raad van State toe en dat is een uniek en mooi instrument om de burger te beschermen tegen bestuurlijke willekeur. En het provinciebestuur ziet ook nog eens toe. Onderweg gaan er dingen mis en lopen dingen soepel.
Ons gemeentebestuur is betrouwbaar en legitiem. De gemeenteraad stelt vast waar het geld aan wordt uitgegeven en of het college van B&W dat ook daadwerkelijk goed heeft gedaan. Partijen roepen dat er van dit méér moet en van dat ook. Er komen plannen, memo’s, studies, met discussie en uiteindelijk valt er een besluit en dat wordt uitgevoerd en moet goed worden uitgevoerd. Als wethouder Harmannus Blok (indertijd ChristenUnie) de kosten van het project De Tirrel niet in de hand kan houden, houdt het op een bepaald moment op en mag hij politiek wachtgeld gaan innen. Alle partijen kunnen roepen in de verkiezingsprogramma’s: meer woningen voor jongeren, starters en ouderen. Het gemeentebestuur mag niet bouwen. Particulieren, investeerders en woningstichtingen mogen bouwen. Daar moeten ze kapitaal voor hebben en een bepaald rendement. Er wordt veel gebouwd in onze gemeente, helaas is dat erg veel herstel van zwaar beschadigde en onveilige panden als gevolg van het aardgasdrama.
Dit is rationeel redeneren. Het Sociaal Cultureel Planbureau heeft onderzocht hoe u en ik ons gemeentebestuur beleven. Dat is een andere kwestie. Maakt u zich geen zorgen: na 18 maart zal alles beter worden, beloven ons alle partijen. Mits wij verstandig stemmen, uiteraard.
Berto Merx